Tên Hán: 夜明砂 · Pinyin: Yè Míng Shā · Tên khoa học: Faeces Vespertilionis · Bộ phận dùng: phân dơi
Tính: Hàn · Vị: Tân · Quy kinh: Túc Quyết Âm Can
Nhóm dược lý: Thanh Nhiệt Tả Hoả, Tức Phong Chỉ Kinh
Tên gọi khác: Dạ Minh Xa
Dạ minh sa là phân của các loài dơi như con Vespertilia superans Thomas thuộc họ Vespertilionidae (Dơi muỗi). Dơi gồm những thú cỡ nhỏ hay trung bình là thú độc nhất có khả năng bay, chi trước biến đổi thành cánh, đó là một màng da rộng, có nhiều vị thể xúc giác, có cơ nhỏ, ít lông nối liền cánh tay, bàn tay và ngón tay với mình, chi sau và đuôi. Dơi ăn sâu bọ, ăn cá, ăn quả hay mật hoa. Thường đi ăn đêm, ở nước ta có dơi lá mũi Rhinolophus và Hipposideros, dơi nhà Pachyotus Kuhli thuộc họ Dơi muỗi; Loài dơi tai ta Plecotus auritus L. thuộc họ Dơi muỗi.
TÍNH VỊ:
Vị cay, tính lạnh.
QUY KINH:
Vào kinh Can.
TÁC DỤNG, CHỦ TRỊ:
Sáng mắt. Trị động kinh, lừ đừ muốn ngủ, nhức đầu, choáng váng, thong manh.
Hoạt huyết, sáng mắt thanh can tả nhiệt đồng thời có tác dụng hoạt huyết tiêu tích.
LIỀU DÙNG:
Từ 3 – 6g
KIÊNG KỴ:
Đàn bà có thai cấm dùng, không có ứ nhiệt cấm dùng.
Ghét Bạch liễm, Bạch vi (Bản Thảo Kinh Sơ).
ĐỊA LÝ:
Có khắp nơi trong nước Việt Nam, ở kẽ nóc nhà, đền chùa, hốc cây to.
THU CHỌN:
Chọn vào mùa đông.
PHẦN DÙNG LÀM THUỐC:
Phân con dơi lâu năm trong đó có mắt muỗi. Phân khô là những bột nhỏ 2 đầu nhọn màu nâu đen sáng bóng nhẹ xốp, mùi hôi đặc biệt. Không lẫn tạp chất nhiều là tốt.
BÀO CHẾ:
Khi dùng đem phân lọc nước sạch đất cát, chỉ lấy những chất lấp lánh thôi, phơi khô cách giấy sao qua để dùng. Những chất lấp lánh này là mắt của muỗi nó ăn vào (Bản Thảo Cương Mục).
Ngâm nước đánh tan khuấy kỹ, gạn bỏ cặn đầu, rồi để lắng lấy cặn phơi khô tán bột (dùng sống), hoặc nhặt bỏ tạp chất rửa đãi nhanh, phơi khô tẩm ít rượu để một lúc sao khô (mới sao thì mềm, sau cứng lại) có thể sao đen tồn tính (Trung Dược Học).
BẢO QUẢN:
Đậy kín trong lọ màu, tránh ẩm, tránh chất kiềm như vôi...
Trị mủ thối từ lỗ tai chảy ra: Dạ minh sa 6g, Xạ hương 1/4 muỗng cà phê, trộn đều, thổi vào lỗ tai (Thánh Huệ Phương).
Trị thong manh, không nhìn rõ: Dạ minh sa sao vàng với gạo nếp, 30g, Bá diệp (sao) 30g, tán bột, trộn với mật làm viên, to bằng hạt ngô đồng. Trước khi đi ngủ uống 20 viên với nước sắc Trúc diệp, đến canh năm gà gáy sáng uống 20 viên, liên tục cho đến khi khỏi (Thánh Huệ Phương).
Trị sốt rét không dứt: Dạ minh sa, tán bột, mỗi lần uống 3g với nước trà nguội (Thánh Huệ Phương).
Trị sốt rét cơn không định kỳ, lâu ngày không khỏi: Dạ minh sa 50 viên, Chu sa 15g, Xạ hương 3g, tán bột, viên với cơm, to bằng hạt đậu xanh lớn, mỗi lần uống 10 viên với nước sôi, trước khi lên cơn (Thánh Huệ Phương).
Trị chướng, ế ở mắt: Dạ minh sa tán bột, cho vào gan heo, nấu ăn (Trực Chỉ Phương).
Trị sưng tấy chảy mủ: Dạ minh sa 30g, Quế 15g, Nhũ hương 0,3g. Tán bột, thêm 15g đường cát khô, trộn với nước giếng, bôi vào vết thương (Trực Chỉ Phương).
Trị sốt rét trước khi có thai: Dạ minh sa 9g, tán bột, uống với rượu nóng, lúc đói (Kinh Nghiệm Bí Phương).
Trị ho không dứt: Dơi, bỏ cánh, chân, tẩm rượu nướng, tán bột. Mỗi lần uống 3g với nước sôi, sau khi ăn (Thọ Vực Thần Phương).
Trị các loại cam độc: Dạ minh sa 15g, cho vào bình, thịt nạc heo 60g, xắt lát, bỏ vào trong bình, đổ nước nấu chín, lấy thịt nước ra cho ăn. Muốn hết thai độc trong bụng mẹ lấy Sinh khương 120g, để cả vỏ, xắt lát, sao với bột Hoàng liên 30g, trộn hồ làm viên bằng hạt đậu xanh, uống với nước cơm, ngày 3 lần (Toàn Ấu Tâm Kính Phương).
Trị đau nhức răng: Dạ minh sa (sao), Ngô thù du nấu lấy nước tẩm rồi sao, 2 vị bằng nhau tán bột, trộn nhựa cóc làm viên bằng hạt mè, gói trong vải lần ngậm 2 viên, súc ra nước nhớt thì bớt, không nên nuốt vì độc (Phổ Tế Phương).
Trị trẻ nhỏ mắt bị quáng gà: Dạ minh sa sao tán bột trộn mật heo viên bằng hạt đậu xanh, mỗi lần uống 5 viên với nước cơm. Có bài khác thêm Hoàng cầm, lượng bằng nhau, tán bột lấy nước cơm sắc với gan heo, uống mỗi lần 1,5g (Trung Quốc Trung Y Bí Phương Đại Toàn).
Trị hôi nách: bột Dạ minh sa trộn nước đậu xị xức vào (Trung Quốc Trung Y Bí Phương Đại Toàn).
Trị chứng thong manh: Dạ minh sa, Trắc bá diệp, lượng bằng nhau, tán bột, trộn với mật trâu trước khi ngủ dùng với nước Trúc diệp, uống mỗi lần 15g (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
Trị chứng dạ manh: Dạ minh sa, Thạch quyết minh, đều 15g, gan heo 60g, sắc với nước vo gạo. Ăn gan heo và uống nước thuốc (Quyết Minh Dạ Minh Tán – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
Trị sình bụng, ngũ cam, mắt khô sáp ngủ nhiều: Dạ minh sa 12g, Hồ hoàng liên, Long đởm thảo, Khổ luyện căn bạch bì, đều 6g, Can thiềm 2 cái (đốt tồn tính), Lô hội, Thanh đại, Xạ hương đều 0,15g. Tán bột, trộn đều trộn bột hồ làm viên, mỗi lần uống 10 đến 15 hạt, ngày 2 lần (Dạ Minh Đơn – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
Dạ minh sa và con dơi đều là thuốc vào kinh quyết âm can, huyết phận. Có tác dụng hoạt huyết, tiêu tích. Vì vậy, chuyên trị được chứng mắt bị ế, chướng, thông manh. ngược, sài, cam, kinh, lâm, đới, loa lịch, sưng tấy, đều là bệnh của quyết âm (Bản Thảo Cương Mục).
Dạ minh sa tức là phân chuột trời (Thiên thử: chuột trời), giống dơi ăn muỗi, phân dơi là mắt muỗi, nhập vào kinh Can, có tác dụng hoạt huyết. Phàm người đau mắt có màng là do can có huyết tích, công lên mắt. Muỗi hút máu người, lấy giống ăn máu trị máu nên có công hiệu. Người ta cũng dùng Dạ minh sa đốt lên để trừ muỗi (Bản Thảo Cầu Chân).
Thông tin tra cứu Đông Y — không tự ý dùng, hãy hỏi thầy thuốc Y Học Cổ Truyền.
Đang tải ứng dụng…