Xuất xứ: Nội Ngoại Thương Biện Hoặc Luận, Q. Trung.
Tác giả: Lý Đông Viên
Nguồn y văn: 380 Bài Thuốc Đông Y Hiệu Nghiệm, Hải Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh, Huyền Tẫn Phát Vi, Lý Đông Viên, Nội Ngoại Thương Biện Hoặc Luận, Vệ Sinh Bảo Giám
Trị suy nhược cơ thể, khí hư (huyết trắng), tử cung sa, lòi dom, Tỳ vị suy yếu.
GIẢI THÍCH: Hoàng kỳ, Nhân sâm để cam ôn, ích khí, trong đó, Hoàng kỳ là chủ dược có công năng bổ, phối hợp với Thăng ma, Sài hồ để thăng dương, ích khí. Vừa dùng thuốc thăng đề vừa dùng thuốc bổ khí là đặc điểm cơ bản trong việc ghép các vị thuốc ở bài này. Còn Bạch truật, Trần bì, Cam thảo, Đương quy dùng để kiện Tỳ, lý khí, dưỡng huyết, hòa trung là thuốc hỗ trợ của bài này. Vì Hoàng kỳ ích khí, cố biểu, Thăng Ma thăng dương, giáng hỏa, Sài hồ giải cơ, thanh nhiệt, vì vậy, người dương khí hư mà lại bị ngoại cảm tà phát sốt cũng có thể dùng, cách trị này gọi là ‘cam ôn trừ nhiệt’ (380 Bài Thuốc Đông Y Hiệu Nghiệm). THAM KHẢO: Bài này dùng Thương Truật nhiều gấp đôi, thêm Bán Hạ, Hoàng Cầm và Ích Trí, gọi là Sâm Truật ích Vị Thang (Biến pháp thứ nhất của Lý Đông Viên). Bài này bỏ Bạch Truật, thêm Thảo Đậu Khấu, Thần Khúc, Bán Hạ, Hoàng bá, gọi là Thăng Dương Thuận Khí Thang (Biến pháp thứ 2 của Lý Đông Viên). Bài này thêm Hoàng Cầm (sao) và Thần Khúc gọi là Ích Vị Thăng Dương Thang (Biến pháp thứ 3 của Lý Đông Viên). Bài này, bỏ Bạch Truật, Đương Quy, thêm Thương Truật + Mộc Hương gọi là Điều Trung Ích Khí Thang (Biến pháp thứ 4 của Lý Đông Viên). Bài này thêm Bạch Thược, Ngũ Vị gọi là Điều Trung Bổ Khí Thang (Biến pháp thứ 5 của Lý Đông Viên). Bài này thêm Hoàng Bá + Sinh Địa gọi là Bổ Trung Gia Hoàng Bá Địa Hoàng Thang (Biến pháp của Lưu Hà Gian). Bài này thêm Bạch Thược + Tế Tân + Xuyên Khung + Mạn Kinh Tử gọi là Thận Khí Hòa Trung Thang (Vệ Sinh Bảo Giám). Bài này thêm Khương Hoạt + Phòng Phong + Tế Tân + Xuyên Khung gọi là Điều Vinh Dưỡng Vệ Thang (Biến pháp của Đào Tiết Am). “Lãn tôi xét: Bài Bổ Trung Ích Khí Thang do ông Lý Đông Viên đặt ra, mục đích để điều trị chứng dương hư phát sốt, và người vốn hư lại bị cảm mạo, nội thương kèm với ngoại cảm v.v... Dương hư thì hãm xuống, tà khí liền thừa hư mà vào, cho nên chủ chốt bài này là ‘thăng đề dương khí’, khiến cho trung khí mạnh lên thì tà sẽ không cần đánh mà tự lui... Bài thuốc này vốn không phải có tác dụng bổ khí huyết cũng không phải là bài thuốc có thể uống lâu ngày khá tiếc là có nhiều người không chịu xét rõ âm dương, hư thực và nội thương, ngoại cảm... hễ thấy phát sốt là dùng ngay bài Bổ Trung Ích Khí và tự cho là ổn, thật là quá sai lầm! Xem nội dung bài thuốc thì: Bạch truật bổ dương khí của Vị, Sâm + Kỳ bổ Tỳ mà kiêm bổ Phế; Quy bổ âm huyết của Tỳ khiến cho thổ đầy đủ đức khôn nhu mới có thể sinh ra được mọi vật; Chích thảo có tác dụng ôn trung và làm điều hòa các vị thuốc kia, cho trung châu được nhờ sự bổ ích; Lại e tính của các vị thuốc bổ phần nhiều nê trệ, cho nên lại dùng Trần Bì cho nó dẫn; thêm ít Thăng, Sài làm sứ, 1 mặt để dẫn cái sức của Sâm Kỳ đồng thời cũng làm cho khí dương hạ hãm được thăng lên. Nếu dùng bài Bổ Trung Ích Khí mà lại bỏ 2 vị Thăng, Sài thì thật là không hiểu rõ ý nghĩa của bài Bổ Trung Ích Khí” (Huyền Tẫn Phát Vi – Hải Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh). “Nghĩ như tiên thiên với hậu thiên không thể chia rẽ làm 2 đường, nguyên khí ở thượng tiêu mà bất túc là do hãm xuống ở trong Thận, cần phải dẫn nó lên từ dưới bộ phận chí âm. Hạ tiêu chân âm bất túc là do nó bay bổng lên bộ phận trên, lại không dẫn nó trở về nguồn được sao? Vì lý do đó, bài Bổ Trung Ích Khí với bài Thận Khí Hoàn rất nên cùng sử dụng. Uống buổi sáng để bổ dương, uống buổi tối để bổ âm, cùng nương tựa để cùng bồi dưỡng” (Huyền Tẫn Phát Vi – Hải Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh). “Tạng tỳ không hóa được thức ăn nên trong bụng đầy. Khí của tạng ấy không vận hóa được thì ngưng trệ mà thành đờm. Bốn chân tay thuộc tạng tỳ, dương của tạng tỳ chủ về khí, âm của tạng tỳ chủ về huyết, khí huyết không chu lưu đều nên đầu ngón tay chân tê. Chứng tê ấy không nên dùng vị Chỉ xác, Sơn tra, Mạch nha, Thần khúc, mà nên dùng bài Bổ Trung Ích Khí thêm vị Bán hạ, Phục linh rất thần hiệu” (Châu Ngọc Cách Ngôn – Hải Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh). “Dương khí ở hạ tiêu tức là khí của dạ dày và hậu thiên, dương vốn thăng, nếu yếu thì giáng, nên dùng bài Bổ Trung Ích Khí để đem dương khí trở lên” (Châu Ngọc Cách Ngôn – Hải Thượng Y Tôn Tâm Lĩnh).
Cổ phương tham khảo — không tự ý dùng, hãy hỏi thầy thuốc Y Học Cổ Truyền.
Đang tải ứng dụng…